درمان خشکی چشم در خانه؛ ۱۰ روش ساده و مؤثر که واقعاً جواب می‌دهد
سوزش، قرمزی، حس شن در چشم و خستگی بعد از چند ساعت کار با موبایل یا کامپیوتر؛ اگر این حالت‌ها برایتان آشناست، احتمالاً با خشکی چشم درگیرید. این مشکل بسیار شایع است و در بیشتر موارد خفیف، با تغییرات ساده در خانه بهتر می‌شود.
اما نکته مهم این است که همه روش‌های «خانگی» برای چشم بی‌خطر نیستند. چشم بسیار حساس است و بعضی توصیه‌های معروف، مثل چکاندن عسل، شیر یا چای در چشم، می‌تواند عفونت یا آسیب ایجاد کند.
در این مقاله می‌خوانید خشکی چشم چرا ایجاد می‌شود، ۱۰ روش ایمن و مؤثر در خانه کدام است، چه کارهایی را نباید انجام دهید و چه زمانی باید به چشم‌پزشک مراجعه کنید.
خشکی چشم چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
سطح چشم با لایه نازکی از اشک پوشیده شده است. این لایه از سه بخش ساخته می‌شود: آب، چربی و مخاط. اگر اشک کم باشد یا کیفیت آن پایین باشد، یا زود تبخیر شود، چشم خشک می‌شود.
دو نوع اصلی خشکی چشم
- کم‌اشکی: غدد اشکی آب کافی تولید نمی‌کنند
- تبخیری: اشک وجود دارد، اما لایه چربی آن ضعیف است و سریع تبخیر می‌شود. شایع‌ترین علت آن گرفتگی غدد چربی لبه پلک است
علائم رایج
- سوزش، خارش یا حس شن در چشم
- قرمزی
- حساسیت به نور
- خستگی چشم و تاری گذرا که با پلک زدن بهتر می‌شود
- ترشح مخاطی رشته‌ای
- اشک‌ریزش ناگهانی (بدن برای جبران خشکی، اشک واکنشی تولید می‌کند)
- چسبندگی چشم هنگام بیدار شدن
علت‌های رایج خشکی چشم
- کار طولانی با صفحه‌نمایش: هنگام نگاه به صفحه، تعداد پلک زدن‌ها کم می‌شود
- هوای خشک: زمستان، شوفاژ، کولر و محیط‌های سربسته
- باد مستقیم: سشوار، کولر ماشین، فن
- لنز تماسی و استفاده طولانی از آن
- افزایش سن، به‌خصوص بعد از یائسگی
- بعضی داروها: مثل آنتی‌هیستامین‌ها، بعضی داروهای فشار و ضدافسردگی‌ها
- بیماری‌ها: دیابت، بیماری‌های خودایمنی، مشکلات تیروئید، التهاب پلک
- دود سیگار و آلودگی هوا
- کم‌خوابی و کم‌آبی بدن
- جراحی‌های چشم مثل لیزیک
۱۰ روش ساده برای درمان خشکی چشم در خانه
۱. کمپرس گرم روی پلک
کمپرس گرم یکی از بهترین روش‌هاست، چون چربی‌های سفت‌شده در غدد پلک را نرم می‌کند و کیفیت اشک را بالا می‌برد.
- یک پارچه تمیز را با آب ولرم خیس کنید و آب آن را بگیرید
- روی چشم بسته بگذارید و ۵ تا ۱۰ دقیقه نگه دارید
- هر بار که پارچه سرد شد، دوباره گرمش کنید
- روزانه یک یا دو بار انجام دهید
آب نباید داغ باشد. پوست پلک بسیار نازک است و می‌سوزد.
۲. پلک زدن آگاهانه و قانون ۲۰-۲۰-۲۰
هنگام تمرکز روی صفحه، پلک زدن به نصف کاهش می‌پیدا می‌کند. قانون ۲۰-۲۰-۲۰ یک راه ساده برای جبران آن است:
- هر ۲۰ دقیقه
- به چیزی در فاصله حدود ۶ متری نگاه کنید
- حداقل ۲۰ ثانیه
- در این مدت چند بار پلک‌های خود را کامل ببندید و باز کنید
۳. رطوبت‌ساز در اتاق
هوای خشک اشک را سریع‌تر تبخیر می‌کند. در فصل سرد یا در اتاق‌هایی که کولر و بخاری روشن است، یک دستگاه رطوبت‌ساز کمک می‌کند. دستگاه را مرتب تمیز کنید تا کپک و باکتری در آن رشد نکند.
۴. اشک مصنوعی مناسب
اشک مصنوعی قطره‌ای است که بدون نسخه تهیه می‌شود و رطوبت سطح چشم را بالا می‌برد.
- برای مصرف مکرر (بیش از چند بار در روز)، نوع بدون ماده نگهدارنده بهتر است
- قبل از قطره زدن دست‌ها را بشویید
- نوک قطره‌چکان را به چشم و مژه نزنید
- اگر لنز دارید، نوع مخصوص لنز را انتخاب کنید یا ابتدا لنز را درآورید
- تعداد دفعات مصرف را طبق دستور روی بسته یا نظر چشم‌پزشک رعایت کنید
- ژل یا پماد چشمی گاهی برای شب مناسب‌تر است، اما دید را موقتاً تار می‌کند
۵. بهداشت پلک
وقتی لبه پلک‌ها پوسته‌پوسته یا چرب است، غدد چربی گرفته می‌شوند.
- بعد از کمپرس گرم، لبه پلک را با حرکت ملایم و با شامپو بچه رقیق‌شده یا محلول مخصوص بهداشت پلک تمیز کنید
- آرایش چشم را شب‌ها کامل پاک کنید
- ریمل و خط چشم را مرتب عوض کنید
۶. دور کردن باد مستقیم از چشم
- جهت دریچه کولر یا بخاری را از صورت منحرف کنید
- هنگام استفاده از سشوار، باد را به سمت چشم نگیرید
- در بیرون از خانه، عینک آفتابی بزنید تا باد و گردوغبار کمتر به چشم برسد
- در ماشین، هوای کولر را به سمت پایین یا بدن تنظیم کنید
۷. چیدمان صحیح صفحه‌نمایش
- صفحه کمی پایین‌تر از سطح چشم باشد تا چشم کمتر باز بماند
- فاصله حدود یک بازو از صفحه حفظ شود
- نور محیط و روشنایی صفحه متعادل باشد
- از مات کردن شدید نور اتاق یا نور مستقیم روی صفحه بپرهیزید
- اندازه فونت را بزرگ‌تر کنید تا چشم‌ها کمتر خسته شوند
۸. تغذیه مناسب و امگا ۳
چربی‌های امگا ۳ به سلامت سطح چشم کمک می‌کنند. شواهد مکمل‌ها متفاوت است و بهتر است بدون نظر پزشک مصرف نشود، اما منابع غذایی آن بی‌خطرند:
- ماهی‌های چرب مثل سالمون، ساردین و ماهی قزل‌آلا
- گردو
- دانه کتان و دانه چیا
- سبزیجات برگ‌سبز و میوه‌های رنگی برای ویتامین‌های مفید چشم
۹. آب کافی و خواب منظم
کم‌آبی بدن و کم‌خوابی خشکی و قرمزی چشم را تشدید می‌کنند. مایعات کافی بنوشید و حدود ۷ تا ۸ ساعت بخوابید.
۱۰. کاهش عوامل تحریک‌کننده
- سیگار و دود را کنار بگذارید
- زمان استفاده از لنز را کم کنید و در صورت امکان بین روزها از عینک استفاده کنید
- از شنا با لنز پرهیز کنید
- چشم را نمالید؛ مالش باعث التهاب بیشتر می‌شود
- از عطر، اسپری و مواد شیمیایی دور نگه دارید
۵ کاری که برای خشکی چشم نباید انجام دهید
- چکاندن عسل، شیر، چای، سرکه یا روغن‌های گیاهی در چشم: آلوده‌اند و می‌توانند عفونت یا آسیب ایجاد کنند
- استفاده از قطره‌های قرمزی‌گیر مکرر: ممکن است در درازمدت قرمزی را بدتر کنند
- مصرف قطره‌های دارای کورتون بدون نسخه: می‌تواند فشار چشم را بالا ببرد و عوارض جدی داشته باشد
- استفاده از قطره یا محلول باز و تاریخ‌گذشته
- مالیدن چشم و دست زدن با دست آلوده
درمان خشکی چشم با لنز
اگر لنز دارید، رعایت این نکات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:
- لنز را بیش از زمان توصیه‌شده نگه ندارید
- محلول نگهداری مناسب و تازه استفاده کنید
- در روزهای خشکی شدید، عینک بزنید
- با چشم‌پزشک یا اپتومتریست درباره تغییر نوع لنز مشورت کنید
- هرگز با لنز نخوابید، مگر نوع مخصوص آن را داشته باشید
خشکی چشم در زمستان؛ چه کنیم؟
- رطوبت‌ساز را روشن کنید
- از قرار دادن صندلی یا تخت رو به شوفاژ و بخاری پرهیز کنید
- مایعات بیشتری بنوشید
- بیرون از خانه عینک آفتابی یا عینک محافظ بزنید
- کمپرس گرم را منظم‌تر انجام دهید
چه زمانی باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟
خشکی ساده معمولاً با مراقبت در خانه بهتر می‌شود. اما در این موارد باید ویزیت شوید:
- علائم بعد از یک تا دو هفته مراقبت خانگی بهتر نمی‌شود
- درد شدید یا قرمزی شدید و پایدار
- کاهش یا تاری دید که با پلک زدن برطرف نمی‌شود
- حساسیت شدید به نور
- ترشح چرکی یا زرد و سبز
- ورم پلک یا گره دردناک روی پلک
- آسیب ناشی از ضربه، مواد شیمیایی یا جسم خارجی (فوری)
- خشکی همراه با خشکی دهان و درد مفاصل (احتمال بیماری خودایمنی)
- خشکی مزمن در کسی که لنز یا داروی دائمی مصرف می‌کند
چشم‌پزشک چه درمان‌هایی دارد؟
اگر راه‌های خانگی کافی نبود، پزشک ممکن است این موارد را در نظر بگیرد:
- قطره‌های ضدالتهاب یا قطره‌هایی که تولید اشک را بیشتر می‌کنند
- درمان التهاب پلک
- بستن موقت یا دائم مجرای تخلیه اشک (پلاگ)
- درمان‌های دستگاهی برای غدد چربی پلک
- بررسی و تغییر داروهایی که به خشکی کمک می‌کنند
- درمان بیماری زمینه‌ای
پیشگیری از خشکی چشم
- قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را بخشی از روز کاری کنید
- هنگام کار با صفحه، آگاهانه پلک بزنید
- رطوبت محیط را حفظ کنید
- به‌طور منظم بهداشت پلک را رعایت کنید
- تغذیه سالم و آب کافی را فراموش نکنید
- از عینک آفتابی استفاده کنید
- معاینه سالانه چشم، به‌ویژه بعد از ۴۰ سالگی
نتیجه‌گیری
خشکی چشم شایع و در بیشتر موارد قابل کنترل در خانه است. کمپرس گرم، پلک زدن آگاهانه، رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰، رطوبت‌ساز، بهداشت پلک، دور کردن باد مستقیم و استفاده درست از اشک مصنوعی ساده‌ترین و ایمن‌ترین راه‌هاست.
همچنین از روش‌های خطرناک مثل ریختن عسل، شیر یا سرکه در چشم دوری کنید. اگر علائم پس از یکی دو هفته بهتر نشد یا درد، کاهش دید، حساسیت به نور یا ترشح چرکی داشتید، حتماً به چشم‌پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام از آسیب به قرنیه جلوگیری می‌کند.
توجه: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص و درمان پزشک نیست.